Vergis je niet 

BLAUWGERINGDE OCTOPUS

Een schoonheid met een levensgevaarlijke eigenschap

© Angell Williams| flickr

De titel zegt het al, de blauwgeringde octopus, Hapalochlaena maculosa, is een echte schoonheid om te zien. We kunnen zelfs vaststellen dat de blauwgeringde octopus dankzijn zijn prachtige en unieke kleurschakeringen de mooiste octopus soort is van alle octopus geslachten. Hij mag echter weliswaar de mooiste octopus soort zijn, toch is hij ook levensgevaarlijk! Zo gevaarlijk zelfs dat wanneer hij je steekt de kans groot is dat je dit niet overleeft, mits er iemand in je omgeving is die precies weet welke handelingen je moet verrichten om de tijd te overbruggen tussen het moment dat je gebeten wordt totdat je aankomt in het ziekenhuis. Dit zijn echter beslist geen agressieve dieren die er al bij voorbaat op uit zijn om je pijn te doen, laat dat duidelijk zijn. Meer hierover later.  

Australiërs weten wie en wat de blue ringed octopus is. Al vanaf de schoolbanken wordt er bij ze ingepeperd wat ze beslist NIET moeten doen wanneer ze een dag naar het strand gaan. Zo is het bijvoorbeeld uit den boze om onzorgvuldig om te gaan met los slingerende lege blikken, want voor hetzelfde geld zit daar een blauwgeringde octopus in verscholen. Ook schelpen zijn een geliefde plekje voor blauwgeringde octopussen om zich in te verstoppen.

 

Net als bij alle gevaarlijke dieren in Australië het geval is geldt permanent de regel; luister naar de waarschuwingen en volg ze altijd op. Zeker als je toerist bentwant je weet nooit waar en wanneer er gevaar dreigt. Het negeren van die waarschuwingen kan desastreuze gevolgen hebben. Er zijn meerdere toeristen tijdens hun vakantie in Australië noodlottig aan hun einde gekomen simpelweg omdat ze niet wilden luisteren naar de waarschuwingen van de autoriteiten. 

Bouw

Er zijn in totaal tien blauwgeringde octopus soorten bekend, waarvan er twee, de kleiner blauwgeringde octopus en de groter blauwgeringde octopus het meeste bekend zijn. Allen hebben ze dezelfde kenmerkende ronde cirkels op hun lichaam; blauw-zwarte ringen. Ondanks hun beschrijving hierboven is de kleiner blauwgeringde octopus de grootste. Hun Engelse naam, lesser blue ringed octopus, duidt op hun blauwe ringen die kleiner van formaat zijn dan die van de greater blue ringed octopus. De kleiner blauwgeringde octopus komt ook het meeste voor.

 

De blauwgeringde octopussen zijn dankzij hun ringen en prachtige kleur makkelijk te herkennen. Doorgaans heeft hun huid een gelige kleur, maar wanneer ze zich bedreigd voelen verandert de kleur en worden ze donkerder. Bij mogelijke gevaar drukken ze zichzelf helemaal plat en gaan op in hun omgeving. Pas vlak voordat ze aanvallen worden hun vrijwel onzichtbare blauw-zwarte ringen zeer geprononceerd doordat ze gaan oplichten en een pulserende beweging maken. Het lichaam van een blauwgeringde octopus is bedekt met gemiddeld 50-60 blauwe ringen. Dat is aardig wat wanneer je bedenkt dat dit maar hele kleine wezens zijn. 

Blauwgeringde octopussen zijn ongeveer zo groot als een golfbal. Hun lichaampjes zijn meestal niet groter dan 5 centimeter en hun armen niet langer dan 10 centimeter. Ze wegen doorgaans een kleine 28 gram. Hun acht armen zitten net als bij alle octopus soorten, vol met zuignapjes. 

De blauwgeringde octopus heeft géén botten en kan zichzelf hierdoor makkelijk overal tussen wurmen. Ook verandert zijn kleur met zijn gemoedsgesteldheid. Het lijkt alsof je naar de special effects uit een SciFi zit te kijken en ondanks het gevaar is hun uiterlijk beslist prachtige om te zien. Helaas betekend het ook dat je moet maken dat je wegkomt, want dan is hij boos en dat is dan ook meteen een teken dat hij in de aanval gaat. 

© Rickard Zerpe | flickr

Gif

Blauwgeringde octopussen zijn levensgevaarlijk voor mens en dier. Hun gif, textrodotoxin geheten, is zelfs zó dodelijk dat wanneer onbehandeld het tot de dood kan leiden. Het gif is welgeteld 1000 keer giftiger dan cyanide!  Tetrodotoxin, het gif van de blauwgeringde octopus, is een neurotoxin dat langzaam maar zeker de spieren verlamt. Kogelvissen gebruiken ook tetrodotoxin als afweermiddel om zichzelf te beschermen tegen hun natuurlijke vijanden. Het is dus niet zozeer de gif van de blauwgeringde octopus zelf dat de uiteindelijke dood veroorzaakt, maar wat dat gif met je spieren doet. Je sterft doordat je hartspier stopt met pompen of je stikt omdat je longspieren uitgeschakeld worden door het gif. 

De textrodotoxin wordt geproduceerd door een bacterie dat zich in de speekselklieren bevindt. Textrodotoxin wordt verder ook aangetroffen in alle klieren en organen van de octopus. Deze bacterie, een symbiotische bacterie, werkt samen met de speeksel van de octopus om textrodotoxin te produceren. Een mooi woord hiervoor is mutualisme. Deze samenwerking zorgt ervoor dat zowel de bacterie als de octopus beiden baat hebben; de octopus krijgt de gif dat het nodig heeft om te doden en de bacterie heeft een plek waar het zich veilig en warm voelt. 

 

De beet, de blauwgeringde octopus heeft een soort 'snavel' en injecteert zijn gif door in zijn slachtoffer te bijten, is zo goed als pijnloos. Dit is feitelijk het meest gevaarlijke stuk van de algehele aanval, want je weet vaak niet eens dat je textrodotoxin ingespoten hebt gekregen. Hierdoor kan er niet tijdig hulp worden gezocht. Lang hoef je echter niet te wachten op de eerste verschijnselen van een vergiftiging, want binnen 5-10 minuten worden de eerste symptomen al door het slachtoffer waargenomen. 

De verschijnselen van een tetrodotoxin vergiftiging zijn:

  • kloppende gevoel op plek waar de tetrodotoxin is geïnjecteerd 

  • gevoelloosheid van het gebeten gebied

  • excessieve bloedverlies

  • dan gevoelloosheid van mond en lippen 

  • na tien minuten krijgt het slachtoffer moeite met ademen

  • gevoelloosheid, misselijkheid, braken, veranderende zicht, moeite met slikken

  • uiteindelijk raakt het slachtoffer verlamd en is kunstmatige toediening van zuurstof dringend noodzakelijk totdat de patient naar het ziekenhuis vervoerd kan worden

  • wanneer het slachtoffer niet op tijd behandeld wordt treedt sterfte op door hartstilstand of verstikking op

De meest kwetsbare slachtoffers van tetrodotoxin vergiftiging zijn kinderen. Omdat hun lichaampjes veel kleiner zijn heeft het gif een minder grote oppervlakte nodig om zich in te verspreiden.

Leefomgeving

Het is ondertussen geen geheim meer dat de meeste gevaarlijke dieren, insecten, reptielen, amfibieën, haaien, vissen en zoogdieren ter wereld zich in Australië bevinden. Er is zelfs een grappige lied dat door Scared Weird Little Guys, een Australische cabaret duo, werd geschreven en al heel lang op Youtube staat; Come to Australia, You Might Accidently Get Killed. Nog een leuk liedje die we je niet willen onthouden is Australia's Deadliest Animals, geschreven en gezongen door Christiaan van Vuuren. Heeft een politiek ondertoon, maar is alsnog best grappig 'in an Australian kind of way'.

Octopussen verstoppen zich vaak tussen rotsachtige plekken op de zeebodem. De blauwgeringde octopus vormt hierin een uitzondering. Hij voelt zich juist prettiger in ondiepe waterpoelen, in rifgebieden, kustgebieden en hij verstopt zich verder ook graag in schelpen, rotskloven en zelfs lege blikken. Dit kan helaas zorgen voor gevaarlijke situaties, immers een mooie schelp zien en op willen pakken om mee naar huis  te nemen is natuurlijk niet ongewoon. De kans dat je op een blauwgeringde octopus stapt wanneer je je begeeft in een ondiepe waterpoel of wandelt lang de kust is ook niet onwaarschijnlijk. Lege blikken op het strand? Wie pakt deze niet af en toe ook op? Niet doen dus. 

Australië is in principe dé plek waar je wezen moet wil je een blauwgeringde octopus zien, het is namelijk de plek waar de meeste blauwgeringde octopussen voor komen. Je komt ze daarnaast ook tegen in Nieuw Zeeland, Nieuw Guinea en Japan, echter dan in mindere mate. 

Het negeren van waarschuwingsborden met informatie over gevaarlijke diersoorten heeft over de jaren heen tot meerdere fataliteiten geleid. Dit vormt een jaarlijkse terugkerende dilemma voor de autoriteiten en hulpdiensten in landen zoals Amerika, Zuid Afrika en Australië. 

Voeding

Zo klein als de blauwgeringde octopus ook is, hij is een formidabel jager. Zijn succes ligt voornamelijk in het beschikbare textrodotoxin waarmee zijn lichaam doordrenkt is. Wanneer hij deze eenmaal in zijn prooi heeft geïnjecteerd, dan is het dier ten dode opgeschreven. 

De octopus eet graag krab, vis en inktvis. Hij doodt zijn prooi door in ze te bijten. Zijn beet is sterk genoeg om zelfs door de harde schelp van een krab heen te dringen. De dood treedt meestal binnen een paar minuten op. Dit wordt altijd vooraf gegaan door een algehele verlamming. 

© Steve Childs | flickr

Relatie tot de mens

De blauwgeringde octopus wordt verantwoordelijk gehouden voor sowieso drie dodelijke confrontaties waarvan er twee in Australië en één in Singapore officieel zijn geregistreerd.

 

In principe is dit een zeer tamme octopus, hij zal dus niet 'zomaar' aanvallen. Integendeel zelfs, hij is juist heel schichtig en  zal altijd eerst wegvluchten of zichzelf onzichtbaar maken door op te gaan in zijn omgeving. Het is beslist niet zijn 'stijl' om mensen zomaar aan te vallen. Echt angst hoef je daarom niet voor deze fraaie octopus te hebben, mits je je verstand gebruikt en een gezonde mate van afstand houdt. De blauwgeringde octopus zoekt zelf nooit de confrontatie op, maar hij gaat het ook niet geheel uit de weg. Wanneer hij zich bedreigt voelt zal hij altijd uit zelfverdediging in de aanval gaan en dan trekt het slachtoffer altijd aan het kortste eind. Doe dit dus nooit: Filmpje: toerist aan de haal met dodelijke octopus, Kijkmagazine, want dan ben je ongelofelijk stom bezig!

Wanneer een persoon wordt gebeten door een blauwgeringde octopus, zijn de symptomen binnen tien minuten zichtbaar. Wanneer geen directe hulp voorhanden is duurt het alles bij elkaar gemiddeld vier tot zes uur totdat de uiteindelijke dood zelf intreedt. De fase vanaf de vergiftiging tot aan de dood zelf is een ware lijdensweg voor het slachtoffer. Gedurende het hele proces is deze vaak bij bewustzijn. Dit is uiteraard zeer beangstigend. Wanneer er hulp voorhanden is zal het toedienen van een rustgevende middel een noodzakelijke stap zijn. 

Voortplanting

Het belangrijkste doel van een wilde dier in de natuur is vooral om zichzelf voort te planten. Dit geldt dus uiteraard ook voor de blauwgeringde octopus. Wanneer blauwgeringde octopussun eenmaal volwassen zijn breekt ook bij hen de paringstijd aan. De octopus is gonochoristisch, wat wil zeggen dat deze tweeslachtig is; een mannetje en een vrouwtje. 

Mannelijke blauwgeringde octopussen hebben geen penis, ze hebben een 'derde arm', hectocotylus genaamd. Deze arm ziet er net iets anders uit dan de andere armen van de octopus en wordt gebruikt om de vrouwelijke octopus mee te bevruchten. Voordat de mannelijke blauwgeringde octopus het vrouwtje bevrucht gaat er een paringsritueel aan vooraf. Het mannetje streelt daarbij het vrouwtje om te laten zien dat hij met haar wil paren. Wanneer het vrouwtje zover is klimt het mannetje op haar rug. Soms bedekt zijn lichaam het hare helemaal waardoor het vrouwtje het zicht tijdelijk wordt ontnomen. Via de hectocotylus brengt hij vervolgens zijn sperma direct in haar mantelholte. De sperma vindt zijn weg naar haar buis van Fallopio, een heel mooi woord voor eileider. 

 

Het vrouwtje raakt niet meteen zwanger, maar draagt het sperma met zich mee totdat ze haar eitjes legt. Ze legt gemiddeld 50-100 eitjes. Deze zijn zo groot als een doperwt. De moeder zal haar eiren beschermen en bewaken totdat ze uitkomen. Dit kan wel ettelijke maanden duren. Vlak nadat ze uitgekomen zijn zal het vrouwtje door honger sterven. De reden hiervoor is dat ze gedurende de periode dat ze over haar eitjes waakt ze geen moment alleen laat. Ze kan daarom ook niet op jacht gaan naar voedsel en sterft hierdoor uiteindelijk de hongerdood. 

 

Een volwassen blauwgeringde octopus wordt net zo groot als een golfbal. Gezien hun korte levenscyclus zullen ze snel volwassen worden, binnen een jaar geslachtsrijp zijn en tegen de herfst op zoek gaan naar een vrouwtje om mee paren. Het mannetje sterft vrij snel na de bevruchting. 

Blauwgeringde octopussen hebben een levenspan van gemiddeld 3 - 5 jaar. 

Schermafbeelding 2020-01-29 om 12.24.29.

Walvisvaart

Tijdens de Gouden Eeuw groeide de walvisvangst uit tot een zeer winstgevende onderneming. Met alle gevolgen van dien.

La Mattanza

Duizenden tonijnen worden jaarlijks op gruwelijk wijze afgeslacht tijdens de grote festival van La Mattanza in Italië.

De potvis

De potvis was bijna uitgestorven, maar de laatste jaren is werkt hij samen met wetenschappers aan zijn come back. 

  • Twitter - White Circle
  • Pinterest - White Circle
  • Instagram - White Circle
  • Facebook - White Circle

@ Wereld van de Haai 2020 | Terms of Use | Disclaimer | Acknowlegements | Contact |